Προστασία Προσώπων που Αναφέρουν Παραβιάσεις Ενωσιακού Δικαίου (WHISTLEBLOWING)
Τι είναι το Whistleblowing;
Το whistleblowing θεσμοθετήθηκε σε ευρωπαϊκό επίπεδο με την Οδηγία (ΕΕ) 2019/1937 για την προστασία των προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις του δικαίου της Ένωσης. Στην Ελλάδα, η Οδηγία ενσωματώθηκε με τις διατάξεις του Ν. 4990/2022, οι οποίες καθορίζουν το πλαίσιο προστασίας των αναφερόντων και τη λειτουργία εσωτερικών και εξωτερικών διαύλων αναφοράς. Το whistleblowing αποτελεί μηχανισμό ασφαλούς και εμπιστευτικής υποβολής αναφορών σχετικά με παραβιάσεις του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και αδικήματα δωροδοκίας και εμπορίας επιρροής, σύμφωνα με τον Ν. 4990/2022. Μέσω του συστήματος εσωτερικών αναφορών διευκολύνεται η έγκαιρη ανίχνευση και αντιμετώπιση παρατυπιών, ενισχύεται η διαφάνεια, η ακεραιότητα και η λογοδοσία των φορέων και προστατεύεται το δημόσιο συμφέρον. Παράλληλα, παρέχεται ασφαλής και εμπιστευτικός δίαυλος επικοινωνίας για την υποβολή αναφορών από πρόσωπα που αποκτούν σχετικές πληροφορίες στο πλαίσιο της εργασιακής ή επαγγελματικής τους δραστηριότητας, καλλιεργώντας κλίμα εμπιστοσύνης και υπευθυνότητας.
Ποιοι μπορούν να υποβάλουν εσωτερική αναφορά;
Σύμφωνα με το άρθρο 6 του Ν. 4990/2022, αναφορά μπορούν να υποβάλουν πρόσωπα που απέκτησαν πληροφορίες σχετικά με παραβιάσεις στο πλαίσιο της εργασιακής τους δραστηριότητας, όπως:
- εργαζόμενοι ανεξαρτήτως σχέσης εργασίας,
- πρώην εργαζόμενοι,
- υποψήφιοι εργαζόμενοι,
- αυτοαπασχολούμενοι,
- ανάδοχοι, υπεργολάβοι και προμηθευτές,
- μέτοχοι και μέλη διοικητικών οργάνων,
- ασκούμενοι και εθελοντές.
Καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής, σύμφωνα με το άρθρο 4 του νόμου 4990/2022
Ο Ν. 4990/2022 παρέχει προστασία σε πρόσωπα που αναφέρουν παραβιάσεις του ενωσιακού δικαίου στους τομείς:
- δημοσίων συμβάσεων,
- χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, πρόληψης νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας,
- ασφάλειας και συμμόρφωσης προϊόντων,
- ασφάλειας μεταφορών,
- προστασίας του περιβάλλοντος,
- προστασίας από ακτινοβολία και πυρηνικής ασφάλειας,
- ασφάλειας τροφίμων και ζωοτροφών, καθώς και υγείας και καλής μεταχείρισης των ζώων,
- δημόσιας υγείας,
- προστασίας των καταναλωτών,
- προστασίας της ιδιωτικής ζωής, των προσωπικών δεδομένων και της ασφάλειας δικτύων και πληροφοριακών συστημάτων.
Επιπλέον, καλύπτει:
- παραβιάσεις που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
- παραβιάσεις των κανόνων της εσωτερικής αγοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων θεμάτων ανταγωνισμού, κρατικών ενισχύσεων και φορολογίας εταιρειών,
- αδικήματα δωροδοκίας και εμπορίας επιρροής που προβλέπονται από το εθνικό δίκαιο.
Προστασία των Αναφερόντων (άρθρα 17-23 του ν. 4990/2022)
Ο Ν. 4990/2022 προβλέπει ένα ολοκληρωμένο σύστημα προστασίας των προσώπων που υποβάλλουν αναφορές καλόπιστα και εντός του πεδίου εφαρμογής του νόμου. Ειδικότερα:
- Απαγορεύεται κάθε μορφή αντιποίνων σε βάρος του αναφέροντος, άμεση ή έμμεση, όπως απόλυση, υποβιβασμός, δυσμενής μεταβολή καθηκόντων, αρνητική αξιολόγηση, στέρηση εκπαίδευσης, εκφοβισμός, παρενόχληση ή άλλη δυσμενής μεταχείριση.
- Λαμβάνονται μέτρα προστασίας έναντι αντιποίνων, ενώ κάθε πράξη αντιποίνων τεκμαίρεται ότι συνδέεται με την αναφορά, εκτός αν αποδειχθεί διαφορετικά.
- Παρέχονται μέτρα στήριξης, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης σε ενημέρωση, συμβουλευτική, νομική και ψυχολογική υποστήριξη από τους αρμόδιους φορείς.
- Παρέχεται δικαστική προστασία και δυνατότητα λήψης επανορθωτικών μέτρων σε περίπτωση που ο αναφέρων υποστεί αντίποινα.
- Προστατεύονται και τα πρόσωπα που αναφέρονται στην αναφορά, με σεβασμό στο τεκμήριο αθωότητας, το δικαίωμα ακρόασης και την προστασία των προσωπικών τους δεδομένων.
- Δεν επιτρέπεται η εκ των προτέρων παραίτηση από τα δικαιώματα και τα μέσα έννομης προστασίας που προβλέπει ο νόμος.
- Προβλέπονται διοικητικές κυρώσεις για όσους παρεμποδίζουν την υποβολή αναφορών, προβαίνουν σε αντίποινα ή παραβιάζουν την υποχρέωση εμπιστευτικότητας.
Υπεύθυνος Παραλαβής και Παρακολούθησης Αναφορών (Υ.Π.Π.Α.)
Σύμφωνα με τα άρθρα 8 και 9 του Ν. 4990/2022, στους φορείς του δημόσιου τομέα λειτουργεί εσωτερικός δίαυλος αναφορών και ορίζεται Υπεύθυνος Παραλαβής και Παρακολούθησης Αναφορών (Υ.Π.Π.Α.). Στην Περιφέρεια Κρήτης τα καθήκοντα Υ.Π.Π.Α. ασκούνται από τον Σύμβουλο Ακεραιότητας.
Ο Σύμβουλος Ακεραιότητας Περιφέρειας Κρήτης ασκεί επίσης καθήκοντα Υ.Π.Π.Α. για Ο.Τ.Α. α΄ βαθμού της χωρικής αρμοδιότητας της Περιφέρειας Κρήτης με πληθυσμό μικρότερο των δέκα χιλιάδων (10.000) κατοίκων ή με προσωπικό έως σαράντα εννέα (49) υπαλλήλους, ως εξής:
- Δήμο Βιάννου
- Δήμο Οροπεδίου Λασιθίου
- Δήμο Αγίου Βασιλείου
- Δήμο Αμαρίου
- Δήμο Ανωγείων
- Δήμο Γαύδου
- Δήμο Καντάνου - Σελίνου
- Δήμο Σφακίων
Υποβολή Εσωτερικής Αναφοράς Whistleblowing (Ν. 4990/2022)
Εάν επιθυμείτε να υποβάλετε εσωτερική αναφορά για παραβιάσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του Ν. 4990/2022, μπορείτε να απευθυνθείτε στον Υπεύθυνο Παραλαβής και Παρακολούθησης Αναφορών (Υ.Π.Π.Α.) μέσω ενός από τους ακόλουθους διαύλους επικοινωνίας:
Μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας αναφορών της Περιφέρειας Κρήτης
Υποβολή Αναφοράς
Υποβολή Αναφοράς
Ηλεκτρονικά, μέσω e-mail
προς τον Υ.Π.Π.Α., στην ηλεκτρονική διεύθυνση: papageorgiou@crete.gov.gr
προς τον Υ.Π.Π.Α., στην ηλεκτρονική διεύθυνση: papageorgiou@crete.gov.gr
Ταχυδρομικά ή αυτοπροσώπως σε κλειστό φάκελο
με την ένδειξη «Υπόψη Υ.Π.Π.Α.» ή «Εσωτερική Αναφορά του ν. 4990/2022» στη διεύθυνση:
με την ένδειξη «Υπόψη Υ.Π.Π.Α.» ή «Εσωτερική Αναφορά του ν. 4990/2022» στη διεύθυνση:
ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ
ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ ΑΚΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ
Πλατεία Ελευθερίας 1
73134, Χανιά
ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ ΑΚΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ
Πλατεία Ελευθερίας 1
73134, Χανιά
Προσωπική συνάντηση
με τον Σύμβουλο Ακεραιότητας της Περιφέρειας Κρήτης, κατόπιν αιτήματος στο papageorgiou@crete.gov.gr ή στην τηλεφωνική γραμμή 2821340234.
με τον Σύμβουλο Ακεραιότητας της Περιφέρειας Κρήτης, κατόπιν αιτήματος στο papageorgiou@crete.gov.gr ή στην τηλεφωνική γραμμή 2821340234.
Τηλεφωνικά
στον αριθμό 2821340234.
στον αριθμό 2821340234.
Οι αναφορές μπορούν να υποβάλλονται επώνυμα ή ανώνυμα και διαχειρίζονται με απόλυτη εμπιστευτικότητα.
Διαδικασία Παραλαβής και Διαχείρισης Αναφοράς
1
Παραλαβή και καταχώριση
Η αναφορά παραλαμβάνεται από τον Υπεύθυνο Παραλαβής και Παρακολούθησης Αναφορών (Υ.Π.Π.Α.), καταχωρίζεται στο Ειδικό Βιβλίο Πρωτοκόλλου Αναφορών ως «Εμπιστευτική» και λαμβάνονται όλα τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία της εμπιστευτικότητας και των προσωπικών δεδομένων.
Η αναφορά παραλαμβάνεται από τον Υπεύθυνο Παραλαβής και Παρακολούθησης Αναφορών (Υ.Π.Π.Α.), καταχωρίζεται στο Ειδικό Βιβλίο Πρωτοκόλλου Αναφορών ως «Εμπιστευτική» και λαμβάνονται όλα τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία της εμπιστευτικότητας και των προσωπικών δεδομένων.
2
Επιβεβαίωση παραλαβής
Ο αναφέρων ενημερώνεται για την παραλαβή της αναφοράς εντός επτά (7) εργάσιμων ημερών, εφόσον έχει παράσχει στοιχεία επικοινωνίας που επιτρέπουν την επικοινωνία μαζί του.
Ο αναφέρων ενημερώνεται για την παραλαβή της αναφοράς εντός επτά (7) εργάσιμων ημερών, εφόσον έχει παράσχει στοιχεία επικοινωνίας που επιτρέπουν την επικοινωνία μαζί του.
3
Αξιολόγηση της αναφοράς
Εξετάζεται αν η αναφορά εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του ν. 4990/2022 και εάν περιλαμβάνει επαρκή στοιχεία για τη διερεύνησή της.
Εξετάζεται αν η αναφορά εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του ν. 4990/2022 και εάν περιλαμβάνει επαρκή στοιχεία για τη διερεύνησή της.
4
Διαβίβαση προς διερεύνηση ή αρχειοθέτηση
Η αναφορά:
Η αναφορά:
- διαβιβάζεται στα αρμόδια όργανα ή αρχές για διερεύνηση, ή
- αρχειοθετείται αιτιολογημένα όταν δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του νόμου ή δεν περιέχει επαρκή στοιχεία ή είναι αόριστη ή καταχρηστική. Η σχετική απόφαση του Υ.Π.Π.Α. γνωστοποιείται στον αναφέροντα, εφόσον έχουν δηλωθεί στοιχεία επικοινωνίας. Εάν μεταγενέστερα προσκομιστούν νέα στοιχεία, η αναφορά δύναται να ανασυρθεί από το αρχείο και να επανεξεταστεί.
5
Παρακολούθηση της αναφοράς
Ο Υ.Π.Π.Α. παρακολουθεί την πορεία της αναφοράς, διατηρεί επικοινωνία με τον αναφέροντα και, όπου απαιτείται, ζητά πρόσθετες πληροφορίες ή στοιχεία.
Ο Υ.Π.Π.Α. παρακολουθεί την πορεία της αναφοράς, διατηρεί επικοινωνία με τον αναφέροντα και, όπου απαιτείται, ζητά πρόσθετες πληροφορίες ή στοιχεία.
6
Ενημέρωση του αναφέροντος
Ο αναφέρων ενημερώνεται για τις ενέργειες που έχουν πραγματοποιηθεί και την πορεία της αναφοράς εντός τριών (3) μηνών από την επιβεβαίωση παραλαβής της.
Ο αναφέρων ενημερώνεται για τις ενέργειες που έχουν πραγματοποιηθεί και την πορεία της αναφοράς εντός τριών (3) μηνών από την επιβεβαίωση παραλαβής της.
7
Ολοκλήρωση της διαδικασίας
Με την ολοκλήρωση της διερεύνησης, η υπόθεση κλείνει και τηρείται στο σχετικό αρχείο για το χρονικό διάστημα που προβλέπει η νομοθεσία.
Με την ολοκλήρωση της διερεύνησης, η υπόθεση κλείνει και τηρείται στο σχετικό αρχείο για το χρονικό διάστημα που προβλέπει η νομοθεσία.
Χρήσιμο νομοθετικό και ενημερωτικό υλικό
Η προστασία των προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις του ενωσιακού δικαίου διέπεται κυρίως από:
- Οδηγία (ΕΕ) 2019/1937 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2019 για την προστασία των προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις του δικαίου της Ένωσης (ΕΕ L 305 της 26.11.2019).
- Ν. 4990/2022 (ΦΕΚ Α΄ 210) «Προστασία προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις ενωσιακού δικαίου».
- ΚΥΑ 47312/2023 (ΦΕΚ Β΄ 6944) σχετικά με τη λειτουργία των εσωτερικών διαύλων αναφοράς και την ηλεκτρονική υποβολή αναφορών.
- Κάθε άλλη κανονιστική πράξη και εγκύκλιο που εκδίδεται κατ’ εφαρμογή του Ν. 4990/2022.
